Agnotoloji

Herkese Merhabalar;

Bugün sizlere “Bilgizlik Bilimi” diğer adıyla “Agnotoloji” den bahsedeceğim.

 Sözcük yapısı Neoklasik Yunanca da Agnosis=Bilgisizlik, ontoloji=varlık felsefesi olan Agnotoloji, hatalı ya da yanıltıcı bilimsel veriler yayarak kuşkuya teşvik eden, kısaca bilgisizliği araştıran bir bilim dalı.

Şimdi gelin Agnotoloji’nin nasıl gün yüzüne çıktığına değinelim.

1979’da sigara ve tütün şirketlerinin kullandığı gizli bir talimat gün yüzüne çıkmıştı. Bu talimat 1969’da Brown & Williamson tütün şirketinin kaleme aldığı Sigara ve Sağlık Önerileri başlığıyla, sigara karşıtı kampanyaların üstesinden gelmek için şirketlerin uyguladığı taktiklerden söz ediyordu. Standford Üniversitesinden bilim tarihçisi olan Robert Proctor tarafından araştırılan bu taktikler 1995’te Berkeley Üniversitesi’nden dil bilimci Iain Boal ile birlikte Agnotoloji ismiyle kavramlaştırıldı.

Proctor’a göre bilgiye erişebiliyor olmamız o bilginin ulaşılabiliyor olduğu anlamına gelmiyor. Aynı zamanda siyasi ve felsefi konularda insanların bilgisinin çoğu zaman inanca, geleneğe ve daha çok propagandaya dayalı olduğunu belirtiyor. Cehaletin yayılma koşullarını ise 2 maddede açıklıyor;

  1. İnsanlar bir olguyu anlamadığında,
  2. Ticari ya da siyasi nitelikli özel çıkar grupları bir konu hakkında kafa karışıklığı yaratmaya çalıştığında.

Bu maddelere örnek olarak; Avustralya’da bazı siyasi yorumcular, ülkenin kredi notunu Yunanistan’a benzetip bilinçli olarak panik yaymaya kalkışmıştı. Oysaki kredi derecelendirme kurumunun iki ülkenin tümüyle farklı olduğunu gösteren notları herkesin erişebileceği durumdaydı.  Sonuç olarak siyasi yorumcular, herkes bilgilere erişebilir olduğu halde kafa karışıklığı yaratmaya çalışarak gerçeğin yanlış bir şekilde resmedilmesine yani bilgisizliğe neden oluyorlardı.

Kavramı araştıran bir başka isim Cornell Üniversitesinde akademisyen olan David Dunning.

David Dunning, bilgisizliğin yayılmasın da internetin rolünü vurguluyor. Sanal alemde herkes birçok konuda kolayca uzman kesilebilir ve kasıtlı olarak cehalet yaymak isteyen güçlü çıkar gruplarının kolayca avı olabilir. Ancak Dunning, insanların kendi sonuçlarını çıkarma yeteneğini yitirmesinden değil, bu durumun çok kolay hale gelmesinden yakınıyor ve yanlış algıların başkalarına danışılarak yok edileceğini söylüyor.

Son olarak cehaleti yaymak isteyenlerin yöntemleri gözlemlendiğin de 6 adımlı bir strateji ile karşılaşılıyor. Gelin beraber bu 6 adımı tek tek inceleyelim.

  1. Karşı tarafın doğru bilgi sahibi olmasını istemeyin.

Agnotolojide temel amaç hedef kitlenizin gerçeğe ulaşmasını engellemeye çalışmaktır. Bunun için “doğru” ve “sağlıklı” bilgiye ulaşmanın önüne set çekilmeye çalışılır. Toplumun/kitlenin kafasının karışması, yalan-yanlış bilgiyle zihinlerinin koşullanması hedeflenir.

  1. Çıkar elde etme amacı güdün.

Çıkarlarınız için yapmanız gereken tek şey sürekli biçimde cehalet yaymaya devam etmektir.

  1. Anlaşılamayan bir olgu bulun.

En önemli nokta burası. Buraya konunun bam teli diyebiliriz. Burada cehaleti yaymak adına, insanların kafasını kurcalayan, aklına takılan bir olgu bulmanız gerekiyor.

  1. Dengeli tartışma zemini yaratın.

Ortaya attığınız, tartışılan konudaki argümanınız ne kadar temelsiz olsa da, verdiğiniz yanıtlar

ortada dengeli bir tartışma ortamı varmış izlenimi yaratmalı.

  1. Kendi başınıza uzman olun.

“En iyi ben bilirim” diyecek bir özgüvene sahip olmanız gerekiyor. Psikoloji, biyoloji veya tıp bilme gerekliliği gibi bir kısıt sadece gerçek bilgiyle hareket edenleri bağlar. Menfaat için cehalet yayan asılsız bilgi tüccarları için böyle bir zorunluluk yoktur.

  1. Büyük resme bakmaya gerek duymayın.

Son zamanlarda en çok konuşulan konu olan büyük resmi görme kavramı herkesin kendini uzman görmesinden kaynaklanıyor. Peki gerçekten herkes büyük resmi görebilecek kadar uzman mı? Günlük yaşantımızda olan işsizlik, gelir dağılımındaki dengesizlik, çarpık kentleşme, eğitim ve adalet sistemi gibi bazı sorunlar ile ne kadar ilgilendiğimiz bu aşamada çok önemli.

Uygulanması gereken adımları da açıkladığıma göre kendinizi bu durumdan kolayca koruyabilirsiniz ya da bu adımları takip ederek bir cehalet tüccarı olabilirsiniz. Seçim sizin.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere. Hoşça kalın.