Bukalemun Etkisi Nedir?

Merhabalar,

Bu yazımda aslında hepimizin uyguladığı ama ismine aşina olmadığımız bir etkiden bahsedeceğim: Bukalemun Etkisi.

Kişilerin farkında olmadan karşısındaki insanın davranışlarını uygulamasına bukalemun etkisi denir. Bu durum bilinç dışı etkilere ne kadar çok maruz kalıp uyguladığımızı gösterir.

Bazen aldığımız kararlar ya da yaptığımız seçimler özgür irademizi yansıtmayabilir. Düşünerek karar verdiğimizi sandığımız bazı davranışlar, çevreden etkilenerek ona uygun hareket etmemize neden olur. Olması gereken önce düşünüp sonra eyleme geçmek çünkü önce eyleme geçip sonrasında neden böyle yaptığımızı kendimize açıklamak için sebepler arıyor olabiliriz. Elimizde olmadan çevremizdeki uyaranlardan etkilenmemiz olası bir durum. Bu uyaranlara sosyal psikolojide stereotip adı veriliyor. Çünkü ne kadar bilinçli olursak olalım maruz kaldığımız stereotiplerin içine girmeye oldukça meyilliyiz.

Yale Üniversite’sinde yapılan, bukalemun etkisini ve beyin devrelerinin dışsal olaylardan etkilendiğini açıklar nitelikteki bir araştırmayı sizlerle paylaşmak istiyorum. Bir grup öğrenciye “unutkan, kırışık, geleneksel, yumuşak başlı,” gibi yaşlılığı çağrıştıran kelimeler gösterilir. Deney sonunda öğrencilerin odadan çıktıktan sonraki hareketleri izlenir. Bu kelimeler arasında yavaşlık ya da zayıflık kelimeleri yer almamasına rağmen kelimeleri gören kişilerin görmeyenlere göre daha yavaş yürüdükleri gözlemlenir. Yani burada anlatılmak istenen olay şudur; belirli bir stereotipi hatırlatan kelimelere maruz kalan kişiler o stereotipin özelliklerini farkında olmadan uygulamaya başlarlar.

Collection of Gray Scale Photos

Şimdi kendinizi düşünün. Birlikte fazla zaman geçirdiğiniz biriyle gün geçtikçe davranışlarınızın onunkine benzediğini hiç fark ettiniz mi? Örneğin bir yerde otururken karşınızda ayağını sürekli sallayan birini gördüğünüzde bir süre sonra istemsizce siz de kendinizi ayağınızı sallarken bulabilirsiniz. Ya da kollarını birleştirmiş biriyle konuşurken bir süre sonra siz de kollarınızı kavuşturursunuz. Neden böyle bir şeye maruz kalıyoruz diye düşünebilirsiniz. Bu durum insanlarla daha yakın bir ilişki kurulmasına neden olabilir. Çünkü yapılan araştırmalar davranış ve mimikleri taklit eden kişilerin, taklit etmeyen kişilere göre çevre tarafından daha fazla sevildiğini göstermektedir. Empati kavramı da akla gelebilir. Bir insanı anlamak için onun açısından olaylara bakmak ve kısa bir süre onun rolüne girmemiz gerekir ama bunu yaptıktan sonra ona benzemeye çalışırsak bu empati olmaktan çıkar.

Portrait of Young Man

Diziler, filmler veya programlar da bukalemun etkisinin örneği olarak düşünülebilir. Son zamanlarda şiddete eğilimli ya da öfke kontrolü olmayan karakterler ön planda. Bunları izleyen insanlar kurgu olduğunu bilerek izlese bile etkilenir çünkü sürekli aynı şeyi izlemek ya da dinlemek insanı her şekilde etkiler. Özellikle genç kesim tarafından özenme ve taklit etme durumları oldukça fazla. Ama tabi ki bu etki sadece izleyerek ortaya çıkan bir durum değil, okunanlar bile etkiye sebep olabilir.

Free stock photo of night, dark, silhouette, display

Sözün kısası dışsal olaylar ve uyaranlar hepimizi etkiler. Bu bazen bilinçli bazen de bilinçdışı yapılan bir durumdur. Bu olaylar insanların düşüncelerini etkileyerek farklı davranışlar sergilemelerine neden olur.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.