Darboğaz Yönetimi

 

Darboğaz yönetimi ya da diğer bir adıyla kısıtlar teorisi, üretim yapan imalathanelerde görülen bir sistemdir. Bir firma dışarıdan çok iyi iş yapıyor ya da çok iyi yönetiliyor gibi görünebilir. Ama görünmeyen kısımları belki de o firmanın batmasına sebep olabilecek bir duruma sahip. Peki bu durum neden olur? Çok fazla müşteri olması iyi bir özellik değil midir? İşte bu yazımda ne kadar iyi olursa olsun eğer üretim faaliyetlerini net bir şekilde ayarlayamayan veya istenen kâr seviyesine ulaşamayan firmaların çözmesi gereken bir sorun olan “darboğaz” konusunu paylaşacağım.

Darboğaz, üretimdeki en yavaş prosesi ifade eder. Bu da üretim hızının darboğaz olan prosese bağlı olduğunu ifade eder. Bir sistemin istenilen performansa ulaşamamasını konu edinir. Birkaç arkadaşınızla bir yere yetişmek zorunda olduğunuzu hayal edin. Geç kalmamak için acele ediyorsunuz, koşuyorsunuz ama arkada kalan ve sizden daha yavaş koşan arkadaşınız var. Hızınızı o kişiye göre ayarlayıp hep beraber mi yetişmeye çalışırsınız yoksa onu geride bırakıp koşmaya devam mı edersiniz? Muhtemelen önce daha hızlı olması gerektiğini söylersiniz, eğer yapamıyorsa onun hızına göre hepiniz aynı hızda gidersiniz. Orada yer alan herkesin hızını belirleyen o arkadaşınız darboğaz olur. Sistemin en zayıf halkası durumundadır; bu yüzden sizin gücünüz ona göre belirlenir. Arkadaşınızın daha hızlı olması için söylediğiniz sözler ya da yapmaya çalıştıklarınız içinde bulunduğunuz durumu iyileştirmek için yaptığınız hareketlerdir. O zaman gelin şimdi bu durumu bir fabrikaya uyarlamaya çalışalım.

İmalat sistemlerinin kapasiteleri genellikle darboğaz tarafından kısıtlanırlar. Bir sistemde bir ya da birden daha fazla darboğaz olabilir. Darboğaz yönetimi ile olaylara ve içinde bulunulan sisteme bütünsel bir yaklaşım sergilenmiş olur. Sistemdeki her makine ve operasyonlar birbirinden farklı olabilir ama hepsinin birbirine bağımlı bir şekilde ilerlediğini ve o durum içinde incelenmesi gerektiğini hatırlatır. Böylece sorunun ortadan kaldırılabileceğini, kâr düzeyinin sürekliliği sağlayacağını savunur. Yer alan darboğazlar tespit edilirse ve o şekilde üretim planlaması yapılırsa bir süre sonra istenildiği gibi üretim kapasitesi artar.

Diyelim ki makine üretimi yapan bir fabrikada üretim mühendisliği yapıyorsunuz. Bir makina parçasının yapımı için önce çeliği ısıl işlem görmesi için gerekli makinaya gönderiliyor. Isıl işlemden çıkan çeliğin sertliği kontrol ediliyor ve daha sonra taşlama yapmak için diğer kısma geçiyor. Bu şekilde ilerleyen bir düzende birkaç ay sonra bir aksaklık fark ettiniz ama neyden kaynaklandığını göremediniz. Aşamaları tek tek gözden geçirme kararı aldınız. O esnada ısıl işlemden çıkacak olan parçaların eski haline göre daha fazla zaman aldığını gördünüz. Haliyle oradan geç çıkan parçaların taşlama kısmında birikmeyi ortaya çıkardığını anladınız. Bunların sonucunda da üretim sisteminde aksaklıklar meydana geldi. İşte darboğaz makinayı bulmuş oldunuz. Sıradaki hamleniz darboğazı iyileştirerek sistemi kullanılabilir hale getirmek olmalıdır. Ama bu noktada önemli olan şey sorunu ortadan kaldırmak değil o sorunları bir daha olmaması için tamamen ortadan kaldırmak ve iyileştirme yaparak kârlılığı mümkün olan seviyeye kadar artırmaktır.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.