Elektrik Motorlarında Neden Tekrar Sarım Yapılamaz?

Merhaba,

”İçimde uyanan yaratma hevesi sınırsızdı.”

Ben de başladım.. Kendi yarattığım yolda kalıcı olabilmek dileğiyle. Keyifli okumalar.

Motor sargılarında tekrar sarım işlemi yapılması, verimliliği etkileyen bir unsurdur. Tekrar sarım işlemindeki verim kaybı, kullanılan tekniğin türüne göre değişiklik gösterir. Bu olayda yapılan işlemler ve sahip olunan beceriler fazlasıyla önemli bir etkiye sahiptir. Motorlardaki tekrar sarım işleminin zor olmasını bir örnekle açıklayalım:

Diyelim ki elimizde standart verimli bir motor olsun. Bu motorun verimliliğini arttırıp, ömrünü uzatmak için elimizde iki seçenek vardır. Bunlardan biri motorun sargılarını tekrar sarmaktır. Diğeri ise yeni bir yüksek verimli motor almaktır. Bu ikisi arasında seçim yapmak gerekirse verimlilik farkı tam yükte %4 ile %5 olacaktır. Bu da yüksek verimli motorun ömrünü uzatacaktır. Genel olarak yeniden sarılmış motorların verimliliğini etkilen 3 faktör vardır:

1)Demir Kayıplarında Artış

-Çekirdekteki mekanik hasar

-Çekirdekte termik hasar

-Elektromanyetik değişiklikler

Çekirdeğin mekanik gerilmesi, daha küçük bir delikte yeni bir çerçeveye takıldığında, oluşabilecek histerezis kaybını artıracaktır. Stator dişlerini sıyırma işleminden sonra yerine oturtulması, gerilmenin bir sonucu olarak histerezisin artmasına neden olacaktır.

Bitişik laminasyonlar arasındaki izolasyon hasar görürse (örneğin kazara darbe ile) girdap akım kaybı artacaktır.

“Statorun uçları ve rotor yüzeyi en savunmasız yerdir. Çünkü her ikisi de yüksek frekanslı harmonik akı taşımaktadır. Sıyırma işlemi, hasarı ortadan kaldırmak için nadiren kabul edilir. Fakat hava boşluğu artar ve verimlilik düşer.”

Katmanlar arasındaki oksit veya cila izolasyonuna termal hasar denir ve artmış demir kaybına neden olan olağan neden olarak kabul edilir. Birkaç motor için dikkatlice kontrol edilen koşullar altında tekrar sardıktan sonra artan kayıp ölçülürken, konvansiyonel çeliklerde sıcaklık 380°C’yi geçmemelidir. Yüksek sıcaklıklarda kayıplar çok hızlı bir şekilde artar.

En yüksek verimlilikteki motorlarda, yüksek kaliteli çelik ince tabakalar kullanılır ve mikrofilm vernikleri ile kaplanır. 350-400°C’lik test aralığı boyunca artmış bir kayıp gözlenir.

Çoğu motor, manyetizasyon eğrisinin hemen üzerindeki stator ve rotor göbeğinde akış yoğunluklarıyla çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Sarma özellikleri tekrar sarmalamadan sonra değiştirilirse, örneğin dönüş sayısı azalırsa, kaybı artacaktır.

2) Bakır Kaybı

Stator bakır kaybı çoğu indüksiyon motorunda en büyük kayıptır (tam yükte). Sarım şekli, işlemi basitleştirmek için tekrar sarma sırasında değiştirilebilir ve bunu yaparken, akı yoğunluğu ve direnç üzerindeki etkiyi düşünmelidir.

“Yük kayıplarından stator bakır kayıpları (ayrıca I2R kayıpları olarak da adlandırılır) stator sargısının direnci sonucunda ısınma ile meydana gelir. Bu kayıpları azaltma teknikleri, stator yuvası tasarımını optimize etmeyi içerir. Rotor kayıpları ise, rotor akımları ve demir kayıpları nedeniyle oluşur.”

Bu kayıplar, örneğin daha düşük direnç üretmek için iletken çubukların ve uç halkaların boyutunu arttırarak azaltılır. Yıkıcı yük kayıpları, yük akımlarının yol açtığı kaçak akılarının sonucudur. Bunlar, tekrar sarılmış motorların slot geometrisini iyileştirmek suretiyle azaltılabilir.

3) Mekanik Sorunlar

Rotor ve statorun eş merkezliliği çok önemlidir. Hasar görmüş metal milleri veya yatak mahfazaları yaygın olarak rastlanır. Bu, konsantrikliği korumak için özel bir dikkat gösterilirse kabul edilebilir. (minimumdan maksimum boşluk oranının 1’den büyük olmasına neden olan hatalar: 1.25 verimliliği olumsuz yönde etkileyebilir)

Yedek rulmanlar orijinal özelliklerine uygun olmalı ve onarımcılar, yeni ve yüksek verimli motorların, daha sofistike rulmanlar kullanmaya başladığının farkında olmalıdır.

Kaynak: www.elektrikport.com