Etik Nedir?

Merhabalar,

Etik ne anlama gelir bir fikriniz var mı? Bazı bölümlerde ders olarak da okutulur. Ama net bir şekilde açıklanamayabiliyor. O zaman etik konusuna bir giriş yapalım.

Etik sözcüğü köken olarak Eski Yunan’a kadar gider. Etik ile ahlak bazı noktalarda karıştırılabiliyor. İkisi arasında sıkı bir ilişki vardır ama aralarındaki farkı da net bir biçimde görebilmek gerekir. Ahlak, insanın değer ve davranışlarını içerir. Etik ise bu alanda yapılan akademik çalışmalarla ilgilenir. Etik, ahlakı sorgulayan ve yargılayan bir disiplindir. Ahlak yöreseldir yani bir yerin ahlakı bir şeyken başka bir yerin ahlak anlayışı daha farklı olabilir ama etik evrenseldir. Bu yüzden etik “ahlakın felsefi boyutta incelenmesi” olarak da tanımlanabilir. Çünkü ahlak, insanlığın varoluşundan bu yana mevcuttur, insanlıktan ayrı düşünülemeyen kurallar sistemidir. Bu yüzden iki kavram birbirinden farklıdır.

Etik, felsefenin alt alanlarından biridir. Felsefe alanında tanınmış isimlerden biridir Kant. Kant da etiği “özgürlüğün yasaları ve ahlak öğreticisi” şekliyle anlatmıştır. Aslında hayatımızı ve yapabileceklerimizin sınırlarını düşündüğümüzde bu ifadenin doğru olabileceğini görebiliriz. Çevremizdeki insanlara karşı her zaman birtakım sorumluluklarımız vardır. Sorumluluklarımız da onlara karşı davranışlarımızı ve ilişkilerimizi belirler. Bu sebeple, ne şekilde olursa olsun her toplumda ahlaki değerler mevcuttur. Nesilden nesle aktarılırken zamanla değişime uğrayabilir. Etik de ahlakla ilgili olay ve kavramları ele alarak tartışır. İyinin anlamı ve neye göre şekillendiği sorularına verilen cevaplar etik kavramının farklı kuramlarının doğmasına vesile olmuştur. Bu yüzden kullanılan etik ilkeleri de kullanılan alanlara göre değişiklik gösterir. Etik; meslek etiği, iş etiği, kişisel etik, global etik ve toplumsal etik olmak üzere 5 alanda incelenir. Her alan birbirinden etkilenir ama hepsinin de kendine göre dinamikleri vardır.

Meslek Etiği: İş hayatındaki davranışları yönlendiren prensiplerden meydana gelen etik alanıdır. Yani insanların mesleğini yerine getirirken keyfi davranışlarını sınırlar, mesleğin gerektirdiği davranışa yönlendirir.

İş Etiği: İş süreçlerinde ortaya çıkar. Çalışanlarla ve çevreyle ilişkilerinde oluşan dürüstlük, gizlilik, çıkar çatışmaları gibi kavramların belirli bir çerçevede ilerlemesine olanak verir. Çalıştığınız iş yerinden ayrıldınız diyelim. Ve bir hafta sonra sizinle çalışmak isteyen bir şirketten telefon geliyor. Ama bu şirket sizin önceki şirketinize rakip bir şirket. Size önceki maaşınızın 3 katını vermeyi teklif ediyorlar; eski firmanın gizli bilgilerini onlara vermek şartıyla. Siz bu durumda olsaydınız ne yapardınız? İş etiğine uygun olan davranış eski firmanızın bilgilerini vermemeniz yönündedir. Çünkü o firmadan ayrılmış bile olsanız bilgilerini rakip bir firmaya vermek etik dışı bir davranıştır. 

Kişisel Etik: İnsan davranışlarını şekillendirir. Bir kişinin bir olaya verdiği tepkiler bu etik türünü kapsar. 

Global Etik: Tüm insanları kapsayan, duyarlılık ve sorumluluğu ifade eden etik türüdür. Örneğin sokakta meydana gelen bir olaya karşı orada bulunan insanların benzer tepkiler vermesi global etik olarak açıklanır. 

Toplumsal Etik: Bir eylemin ahlaki doğruluğunun, belli bir toplumun normları ve gelenekleri tarafından belirlendiği etik türüne denir. Her yörenin ya da şehrin kendine özgü geleneği vardır ama verilen tepkiler genelde aynı olabilir. 

Görüldüğü üzere etik konusu belirli konulara uygun olarak türlerine ayrılmıştır. Ayrı bir tür olarak yer alsalar da hepsi bir çatı altında toplanır. Hepsinin birbiri ile ilişkisi vardır.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere.