Fordizm

Herkese Merhabalar;

Bu yazımda sizlere Amerikalı otomobil üreticisi Henry Ford tarafından geliştirilen “Fordist Üretim Sistemi” olan “Fordizm” den bahsedeceğim.

Fordist Üretim Sistemi; dünyada seri üretime dayalı olarak tasarlanan yürüyen bant sistemidir. Bu sistem 1908-1927 yılları arasında Ford tarafından geliştirilen T Model aracının üretiminde kullanılmıştır. Kullanılan yürüyen bant sistemi sayesinde:

  1. Üretimde otomasyona geçilmiş,
  2. Maliyetler düşürülmüş,
  3. İşçi ücretleri yükselmiş ve
  4. Üretim miktarları çok büyük oranlarda artmıştır.

Otomotiv üretiminde görülen bu faydalar diğer tüm sektörlerde de hızla bu yöntemin uygulanmasına neden olmuştur.  Şimdi birazda Fordizm’in genel özelliklerinden bahsetmek istiyorum.

  • Üretimin Standartlaştırılması: Fordist üretim modelinde belli bir ürünün renk, model, tasarım ve teknik özellikleri bakımından standartlaştırılması gerekmektedir. Bu standartlaştırma maliyetlerin düşürülmesi açısından fazlaca önem arz etmektedir.
  • Otomasyon Yolu ile Kitlesel Üretim Yapılması: Sistemdeki esas amaç, maliyeti en aza indirgeyerek işletmeye sürekli karlılık katmaktır. Bu karlılığı da büyük ölçekli standart ürünleri çok büyük miktarda kitlesel olarak üretme yoluna giderek  gerçekleştirebiliyoruz.
  • Devletin Düzenleyici ve Kontrol Edici Rolü: Fordist üretim sisteminin ortaya koyduğu bu büyük ölçekli üretim ancak piyasada istikrarlı bir talep ortaya çıkarsa gerçekleşebilir. Bu istikrarı sağlamada ise devletin rolü büyüktür. Eğer ki devletler gelir dağılımını etkin bir şekilde düzenler ve makro ekonomik dengeyi sağlarsa talep artışı sağlanmış, kitlesel üretim ile kitlesel tüketim beslenmiş olur.
  • Taylorist Yönetim Anlayışı: Fordist üretim sistemi merkeziyetçi bir üretim anlayışına sahiptir. Fordizmde asıl amaç işletme içi verimlilik ve karlılığı arttırmak olduğu için üretim sürecinin tamamı yönetim tarafından kontrol edilmekte, işçilerin yapacağı her bir iş detaylı olarak önceden belirlenmektedir.

Kitlesel İşgücünün Büyük Ölçekli İşletmelerde Yoğunlaşması: Kitlesel üretim, çeşitliliği az fakat miktar olarak çok olan çıktıyı ifade eder. Bu üretim tipi, işinde kısmen uzmanlaşmış kişilere gerek duyar. Büyük ölçekli işletmelerde zorunlu kılınan bu üretim sürecinin yanında fazlaca işgücüne de sahip olunması gerekir. Bu nedenle Fordizm, çoğu kez kitlesel üretim ve kitlesel tüketim olgularının yanı sıra kitlesel işgücü kullanımına da dayalı bir üretim biçimidir.

Montaj hattı sayesinde elde edilen verimliliklere gelecek olursak;

Henry Ford bu montaj hattı sayesinde  T modelini 93 dakika içerisinde üretebiliyordu. Çünkü tüm parçalar işçilerin önüne hazır olarak geliyordu. Aynı zamanda bu sistem ile Ford, fiyatları ucuz tutmayı başarmış, T modelinin fiyatı 850 dolardan 260 dolara kadar düşmüştü.

1908 yılında ABD’de ortalama gelir 326 dolardı. Ford işçilerini potansiyel müşteri olarak gördüğü için işçilerin günlük ücretini önce 5 dolara çıkardı daha sonra 1918 yılında günlük ücretlerini 6 dolara yükseltti. Böylece tüm işçiler ürettikleri otomobilleri alabilecek duruma geldiler.

Yapılan bu girişimler sayesinde aynı modelden 1927 yılına kadar 15 milyon araç satılarak 45 yıl kırılamayacak bir rekora imza atıldı ve T modeli ABD’de sanatın da konusu oldu.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere. Sevgiyle kalın.