Kapasite Planlama

Merhabalar, 

Kapasite planlaması nedir, ne şekilde gerçekleşir? Planlama yapmadan ne gibi sonuçlarla karşılaşırız ? 

İşletmeler, hedeflerine uyacak biçimde mevcut ve gelecekteki taleplerini zaman ve miktar kriterleri ile karşılamak için yeterli kapasiteye ihtiyaç duyarlar. Bir işletmede belli bir döneme ulaşabilecek çıktı hacmi ya da üretim faktörlerine “kapasite planlama” adı verilir. Bu yüzden işletmelerin üretim yeteneğinin bir ölçüsüdür. Bu cümlelerden de anlaşıldığı üzere ancak kapasite ölçüsünde üretim yapılabilir. Ancak bu şekilde kâr elde edilir. İşletmeler, mevcut kapasitelerini en etkin şekilde kullanmak durumundadırlar. Kapasite planlaması doğru şekilde yapılmadığı takdirde birtakım kapasite sorunları meydana gelir. Sorunlar da verimliliğin düşüp kârın azalmasına neden olur. Mevcut makinelerin bakım maliyetleri ve iş akışı da kapasite ile ilgilidir.

Kapasite; maliyet yapısı, kaynakların verimli kullanılması, teknoloji düzeyi, hizmet düzeyi gibi kriterleri belirleyen bir kısıt olduğu için üretimde büyük bir öneme sahiptir. Gereğinden fazla belirlenen bir kapasite düzeyi başta olumlu bir özellik gibi görülebilir ama büyük belirlenen bir kapasite kaynakların atıl kalmasına neden olur. Aynı şekilde gereğinden küçük bir kapasite düzeyi de talebin karşılanamamasına yol açar. Dolayısıyla müşteri memnuniyetsizliğini beraberinde getirerek pazar payının küçülmesine neden olur. Mesela her futbol sahasının belli bir kapasitesi vardır değil mi? Bu yüzden kapasitesinden daha fazla insanı o sahaya sığdıramazsınız. Peki ya her seferinde kapasiteden daha az insan geliyorsa? İşte bu noktada da kapasitenin mevcut durumuyla ilgili bir yanlışlık yapılmış demektir. Çünkü mevcut kapasitenin uygun bir şekilde kullanılmadığını işaret eder.

Örneğin farklı üretim kapasitesi olan birkaç işletme yeri var ama kendi işletmenizi bunlardan hangisine kuracağınıza karar veremiyorsunuz diyelim. İşte burada devreye kapasite planlaması girer. Bu şekilde optimum büyüklükler, genişleme zamanı ve kapasite genişleme büyüklüğü belirlenerek en iyi kararı vermeniz sağlanır. İşletmenizin üretim hedefleri belirlenir, belli zamanlarda ne kadar üretim yaptığı analiz edilir. Sonrasında bu işlemlere uygun olan kapasite miktarı planlanarak uygun olan çözüme karar verilir. Mesela dondurma fabrikasını ele alalım. Yaz aylarında daha fazla dondurma satılır, kış aylarında bu miktar düşer. O zaman kapasite neye göre belirlenir? Yaz ayına göre mi yoksa kış ayına göre mi? Bu noktada yapılması gereken şey, ortak bir nokta belirleyip o miktar dahilinde olayı ele almak olmalıdır. 

Kapasite planlama faaliyeti üç soruyu beraberinde gerektirir: 

  1. Ne tür kapasite gereklidir?
  2. Ne miktarda kapasite gereklidir?
  3. Ne zaman gereklidir?

Kapasite planlaması için karar verilirken şu konuların net bir biçimde cevaplanması ve belirlenmesi gereklidir;

  • Mevcut kapasite değerlenmelidir.
  • Gelecekteki kapasite düzeyi tahmin edilmeli.
  • Kapasiteyi etkileyen faktörleri belirlenmeli.
  • Kapasite seçimi için alternatifler karşılaştırılmalı.
  • İşletmenin amacına uygun olan kapasite seçimi yapılmalı.

Kapasite Türleri

Kapasiteler de belli kriterlere göre sınıflara ayrılır. En yaygın kapasite türleri şöyledir:

  • Teorik kapasite
  • Fiili kapasite
  • Pratik kapasite
  • Minimum kapasite
  • Optimum kapasite
  • Normal kapasite
  • Tam kapasite
  • Maksimum kapasite

Kapasite türlerini bir sonraki yazımda daha detaylı bir şekilde anlatacağım. Tekrar görüşmek üzere. Hoşça kalın.