Kendine Hizmet Eden Ön Yargı – Self Serving Bias

Uzun bir aradan sonra tekrar merhaba. Bugün konumuz kendine hizmet eden ön yargı. Belki bu terimi benim gibi ilk defa bugün duymuş olabilirsiniz fakat birkaç satır sonra hiç de yabancı bir terim olmadığını göreceksiniz. 

Sosyal psikologların tanımına göre kendine hizmet eden ön yargı denilen kavram; insanların, olumsuz olayların sorumlusu olarak dış güçleri suçlaması; olumlu olaylardan ise kendine pay çıkarması eğilimleridir.

Olumsuz olaylar için başkalarını suçlama davranışı, hiç kimsenin olumsuz karakteristik özellikleri kendisiyle ilişkilendirmeyi sevmemesi göz önüne alındığında pek de şaşırtıcı değil. Her ne kadar bireyin eylemleri karşısında kişisel sorumluluktan kaçınması anlamına gelebilse de kendine hizmet eden ön yargı, öz saygınızı koruyan bir savunma mekanizmasıdır.

Bu savunma mekanizmasına yol açan 2 faktör:

  1. Kendini geliştirme-yükseltme (kendi değerini korumaya çalışmak)
  2. Öz-sunum (insanlara istenilen imajı sunmaya çalışmak)

Kendine Hizmet Eden Önyargı’ya Örnek Bir Durum:

  • Bir satış temsilcisinin 3 ay boyunca satışlarının iyi gitmesini satış becerilerine bağlaması, fakat 4.ayda başarısız olduğunda ülke ekonomisi, piyasa gibi dış faktörleri suçlaması.

Birçok durumda, bu bilişsel önyargı, benlik saygınızı korumanıza izin verir. Olumlu olayları kişisel özelliklerinizle ilişkilendirerek, kendinize güvende bir artış yaşarsınız. Dış güçleri hatalardan dolayı suçlayarak, benlik saygınızı korursunuz.

Fakat bu olay hep mi böyle devam ediyor? İnsanın suçu kendisinde aradığı durumlar olmuyor mu?

Bazen insanlar depresyonda olduklarında ya da öz güvenlerinin azaldığı durumlarda self serving bias tersine döner. Ya da ikisinin karışımı bir şeye dönüşür. Örneğin öğrenci sınavdan D alır ve tepkisi “ İşe yaramaz biriyim ve profesörler de bizi dersten bırakmak için çabalıyor.” şeklinde olur.

Self serving bias denilen olayın pozitif tarafına bakacak olursak, iş aramakta olan biri onlarca başvuruya rağmen iş bulamadığında kendinde eksik yan aramayıp bunu ekonomik kriz gibi dış etkenlere bağlarsa azmi kırılmaz ve başka işlere başvurmaya devam eder. Negatif tarafına bakarsak da bu kişi kendindeki eksikleri göremeyip onları telafi etmeyerek belki de istediği işi uzun bir süre bulamayabilir.

Kendine hizmet eden ön yargı gayet normaldir ve bir amaca hizmet eder. Her şeyde olduğu gibi bu durumu da dengeli bir şekilde yaşarsak olumlu ve olumsuz olayların üstesinden güzelce gelinebileceğine inanıyorum.

Kaynakça1

Kaynakça2

Kaynakça3