Kriptoloji Nedir?

Merhabalar,

Gizlilik… Her zaman ilgimi çeken konulardan birisi olmuştur. Şifreler neye göre belirlenir, uğraşlar sonucu bulunabilir mi yoksa bu durum imkansız mıdır? Gün geçtikçe bu düşüncelerim daha da merak uyandırıcı seviyeye geldi. Mesela ben sıkıldığımda yazıları tersten yazarım, görenler önce bu ne diye düşünür. Bu benim için bir çeşit eğlencedir. Neden, çünkü genelde gizli bir şey daha fazla dikkat edip bilme isteği yaratır. Çoğu kişi için olay bu şekildedir. O zaman nedir bu kriptoloji?

Gizlilik, hangi alanda olursa olsun önem arz ettiği için korunması gereken ve bunun için türlü çalışmaların yapıldığı bir konudur. Bu yüzden şifre bilimine kriptoloji adı verilir. Kelimenin kökeninden kısaca bahsetmek istiyorum. Kelimenin kökeni Yunanca “kryptos logos” olarak kullanılan, gizli kelime anlamına gelen bu ifadeden gelir. Kriptoloji, Number Theory üzerine kuruludur ve matematik, bilgisayar gibi birçok disiplini kullanarak özelleşen bilim dalı olarak kabul edilir. İletilerin çeşitli sisteme göre şifrelenmesini, mesajların güvenli bir şekilde iletilmesini sağlayarak deşifre edilmesini kapsar. Bu yüzden kriptoloji, kriptografi ve kriptoanaliz olarak iki alandan oluşur. Kriptografi alanı şifre yazmakla ilgilenir. Kodların geliştirilerek kullanılmasını sağlar. Kriptoanaliz alanı da şifreleri analiz edip çözmekle uğraşır.

PEKİ NE İŞE YARAR KRİPTOLOJİ?

Günümüzde kullanılan şifreleme tekniklerinin amacı güvenli bir iletişim sağlamaktır. Karşı tarafa önemli bir bilgi göndermeniz gerekiyor ama başka birinin bunu öğrenmemesini mi istiyorsunuz? İşte burada kriptoloji yardımınıza koşuyor. Göndermek istediğiniz bilgi bu sayede gizli bir şekilde karşıya ulaşmış oluyor. Sadece ikinizin arasında bir teknikle veriyi diğer alıcılardan korumuş oluyorsunuz. Bunu yaparken okunabilir verilere düz metin ya da karışık metin adı veriliyor, bu verinin şifrelenmiş haline ise şifreli metin deniyor. Gizli bir şekilde göndermek için düz metni şifreli metne dönüştürmeniz gerekiyor. Şifre çözme işleminde ise bu işlem ters bir şekilde uygulanarak çözülür. Ama şifreyi çözmek için bir anahtar gerekir. Anahtar, düz metinle şifreli metin arasında bağlantı kurarak şifreyi daha kolay yoldan anlamayı sağlar.

Örneğin; telsiz haberleşmelerinde ses ilk olarak şifrelenir ve daha sonra karşı tarafa gönderilir. Orada şifre açılır ve ses başka kullanıcıların gitmesine izin vermeden güvenli bir biçimde şifrelenip amaca ulaşılmış olur.

Kriptoloji tekniklerine gelecek olursak;

Kriptoloji birçok teknikten oluşur. Bunlardan biri Caesar Şifrelemesi’dir. Peki neden Caesar (Sezar) şifrelemesine bu ad verilmiş dersiniz? Julius Caesar, savaş dönemlerinde bilgilerin sızdırılması ve kolay bulunmasını engellemek için şifreleme yöntemiyle tedbir alırmış. Bu yüzden kullandığı yönteme bu isim verilmiş. Yöntem şu şekildedir; örneğin şifrelenmesi gereken kelime için anahtar değer belirlenir, bu değer bir sayı olmalı. Belirlenen anahtar değer kadar o kelimedeki harf sayıları kaydırılır. Diyelim ki kelimemiz “İLETİŞİM”, anahtar değer olarak da 3’ü belirledik. Daha sonrasında yapmamız gereken şey her harfi 3 harf sonrasına gelecek şekilde kaydırmak olur. Sezar şifrelemesi kolay anlaşılır olduğu için ilkel bir yöntemdir. Diğer yöntemlerle karşılaştırıldığında bu teknik çok basit gelir. Çünkü yöntemi bilen birisinin birkaç deneme sonrasında şifreyi çözmesi muhtemel bir olaydır. Zaten günümüzde her şifre çeşidi kırılabilecek durumdadır, gelişen teknoloji buna olanak sağlar. Kırılma durumu şifrenin zorluğuna ya da bilgisayar gücüne bağlı olarak değişebilir ama kırılmaz değildir.

Kriptoloji günümüzde ne amaçla kullanılıyor derseniz kısaca ondan da bahsediyim. Bilgi saklamanın yanında güvenli iletişimi sağlıyor, elektronik ticaret, kimlik belirleme, güvenli e-posta iletişimi gibi birçok konuda kriptolojiden faydalanılıyor.

Şifreleme, diplomatik, askeri alanlarda da önemli bir yere sahip olmuştur. Savaş zamanlarında her bilgi önemli hale gelir ve bunun için sürekli yeni bir şey yapmak gerekir çünkü bilgiler istenmeyen bir şekilde başkalarına ulaşabilir. Rotasyonel şifreleme bunlar için kullanılabilir bir şifreleme türüdür. Örneğin Enigma makinası bu teknikle geliştirilen bir makinadır. İkinci Dünya Savaşı’nda Almanlar “Enigma” adı verilen bir makinayla şifreleme kodu kullanarak birbirleriyle iletişim kuruyorlardı. Bu makinanın şifresini kırmak için uzun uğraşlar verildi çünkü daha önce karşılaşılmamış bir yapısı vardı. Bu makinanın şifresini kırmak için uzun uğraş veren kişilerden birisi de matematikçi Alan Turing olmuştur. “The Imitation Game” adlı filmde de bu olay anlatılıyor. İzlemenizi tavsiye ederim.

Bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle, şifreli günler.