+1909k Modelleri

 

Hepimiz gün içerisinde  temel ihtiyaçlarımızı ve isteklerimizi  karşılayabilmek için kuyrukta beklemek zorunda kalıyoruz ve bu durumdan hiç memnun değiliz. Zamanımız çok kıymetli  ve kuyrukta kaybettiğimiz her dakika bizim için altın değerinde. Hepimizin ortak dileği kuyrukların tamamen yok olmasıdır ama çok az insan bunun nasıl mümkün olacağı hakkında bilgiye sahiptir. Bu yazımı okuduktan sonra sizler de kuyrukların ortadan kalkması için neler yapılması gerektiği hakkında bilgilenmiş olacaksınız. Keyifli okumalar.

Kuyruk Modelleri hakkında ilk çalışma 1909 yılında elektrik mühendisi Erlang tarafından yapılmıştır. Çalışmanın yapılmasındaki amaç telefon konuşmalarında oluşan kuyrukların ortadan kaldırılmasıdır. Yıllar önce teknoloji bu kadar gelişmemişken telefon kuyruklarının oluşması gayet normal karşılanırken şu anda hepimizin garipsediği bir durum olsa gerek.

Peki kuyruklar nasıl oluşur?

Hizmet almak için işletmeye ya da sisteme geliş yapan müşterinin, hizmet talebinin anında karşılanamadığı durumlarda kuyruklar ortaya çıkar. Kuyruğu oluşturan 2 temel öge vardır. İlki müşteri, ikincisi ise hizmet verendir. Müşteri ve hizmet veren denilince hepimizi aklına yalnızca insanlar gelmektedir ancak bir fabrikada montaj için bekleyen parçalar da müşteri olarak nitelendirilir ya da montajı yapacak olan robotlar hizmet verenlerdir.

Müşteriler bir kaynaktan türemektedirler ve tüm kuyruk modellerinde belli bir anda sisteme 1 müşterinin giriş yapılacağı kabul edilir. Ancak bu durum  müşterilerin toplu gelişlerini kısıtlamaz. Sistemde var olan müşteri sayısı yeni gelecek müşterileri  etkilemez, bu duruma örnek olarak bankalar verilebilir.

Müşteriye hizmet sunan sistem (kişiler+araçlar) hizmet kanalı olarak adlandırılmaktadır.

Müşterilerin birim zamanda geliş sayısı  geliş debisi, hizmet kanalının birim zamanda müşteriye sunduğu hizmet ise servis debisidir. Geliş debisi ve servis debisinin arasında büyük farkların olması ne müşteriler ne de işletme personelleri tarafından istenen  bir durum değildir.

Müşterinin hizmet alma işlemi tamamlandıktan sonra sistemden ayrılmış kabul edilir, hizmet veren otomatik olarak kuyruktaki müşteriyi çeker.

Müşterilerin hizmet alma sırasını kuyruk disiplini belirler. 3 farklı hizmet alma şekli vardır.

1- FIFO ( First İFirst Out) : İlk gelen müşterinin ilk hizmet alacağını gösteren kuyruk disiplinidir. Hizmet veren işletmelerin büyük çoğunluğunun kullandığı kuyruk disiplini budur.

2- LIFO (Last İFirst Out) :  Son gelen müşterinin ilk sırada hizmet aldığı sistemlerdir.

3- SIRO ( Service  in Random Order): Rastgele servis hizmetini ifade eder.

 

Kuyruk modelleri için en ideal yapı hiç bekleme olmamasıdır. Bu durumun oluşabilmesi için hizmet verenlerin sayısı arttırılmadır.  Hizmet verenlerin sayısının arttırılması bekleme süresini minimize ederken, işletmelere ilave bir maliyet oluşturur. Eğer kuyrukta kimse yok ise hizmet veren yeni bir müşteri gelene kadar boş bekler. Bu durum işletme sahiplerinin istemediği bir durumdur, ancak işletme sahipleri müşterilerin kuyrukta bekletilmesini ve müşteri memnuniyetinin azalmasını da istemezler. Bu durumda tüm işletmelerin ortak amacı optimum servis noktasını bulmaktır.

Optimum servis noktası nasıl bulunur?

Kuyruk iyileştirilmeleri yapılırken 2 farklı maliyet çeşidi karşımıza çıkar. Bunlar bekleme maliyeti ve servis maliyetidir.

Bekleme maliyeti; kuyruk oluştuğu zamanlarda müşterilerin beklemelerinden kaynaklanan maliyetlerdir.  Servis debisi ve hizmet kalitesi  arttıkça bekleme maliyeti azalır. Bir diğer maliyet çeşidi ise servis maliyetidir. Servis maliyeti bekleme maliyeti ile ters orantılıdır. Yani servis düzeyini arttırmak için yapılan harcamalar bekleme maliyetini düşüreceklerdir. Bu ters orantılı 2 farklı maliyetin toplamının minimum olduğu nokta optimum noktadır ve işletmeler optimum noktayı bularak servis sağlamalıdır. Bu tarz problemlerde kısıtlar teorisi veya farklı algoritmalar kullanılarak çözüm bulunur.

 

Kuyruk modellerini ve Erlang tarafından ortaya atılmış olan kuyruk teorisi işletmelerin karını daha yüksek düzeye  çıkarabilmeleri mümkündür.  Sonraki yazılarımda sizlere kuyruk teorisinin matematiksel modellenmesi hakkında bilgiler vereceğim. Güzelliklerle kalın.