Seçim Mimarisi Nedir Ve Nasıl Yapılır?

Herkese merhaba,

Seçim mimarisini daha önce duymuş muydunuz? Seçimlerinizi kendi kontrolünüzde mi yaparsınız? Yoksa yönlendirildiğinizi düşündüğünüz zamanlar oluyor mu? Örneğin dış güçler bu seçimlere bir etken olarak düşünülebilir mi ne dersiniz? Belki de tüm seçimler birtakım manipülasyonlardan meydana geliyordur.

Seçeneklerin sunum şeklinin değiştirilerek bireylerin seçimlerini değiştirme ve istenen şeye yönlendirme sanatına “seçim mimarisi” denir. Örneğin bir markete gittiğinizde alacağınız ürünleri sadece kendi kararınıza göre almazsınız. İnternette birden karşınıza çıkan sitelerin linklerine tıklamanız hatta açık büfelerde seçtiğiniz yiyecekler bile seçim mimarisi esas alınarak yapılmış birkaç örnektir. Bu kavram ilk kez Richard Thaler ve Cass Sunstein’in “Nudge” isimli kitaplarında kullanılmış bir tabirdir. Bu kitabın ismi dürtme anlamına gelir.  Ayrıca Thaler, 2017 yılında Nobel Ekonomi Ödülü de almıştır. Seçim mimarisi ile karar verici bireyin, yani sizin, seçimini etkilemek için seçimler çeşitli sunum yolları ile kişiye sunulur. Sunum yolları ile hangi kriterin seçilip seçilmediğinin analizi yapılır. Bu şekilde kararlarımız değiştirilebilir.

Neden İhtiyaç Duyulur?

Odanızın yerleşimi sizin davranışınızı etkiler değil mi? Hoşunuza gitmediyse daha iyi bir şekilde yeniden dekore etmek istersiniz, eşyaların yerini değiştirirsiniz. İşte seçim mimarisi de buna benzetilebilir. Seçim alternatiflerinin sunum düzeni; o düzenin özelliklerini, var olan seçimi değiştirerek bireyin kararlarını farklı bir yöne çekmeyi amaçlar. Bir kafeye gittiğinizi varsayalım. Garson menüyü getirdi ve incelemeye başladınız. Acaba hangisini seçsem, ne yesem ya da içsem gibi soruları kendi içinizde yanıtlamaya çalışarak bir karar vermeye çalışırsınız. Peki hiç dikkat ettiniz mi menü düzenlerine? Aslında biz çok farkında olmayabiliriz ama menü düzenleri bile seçim mimarisi mantığıyla düzenlenmiştir. Naif dağıtımlar yapılarak seçenekleri uygun bir şekilde bölüştürülmüştür. Bu şekilde bireyler bir yönde dürtülür ve optimum seçimleri yapmaları sağlanır. O halde bu örnekler sonucunda diyebiliriz ki alternatiflerin fazla olduğu durumlarda alternatif sayısını azaltarak daha uygun bir ortam yaratmak seçim mimarlarının kullandığı bir yöntemdir.

Şimdi seçim mimarisine dayandırılarak yapılmış bir deneyi sizlerle paylaşacağım. Bir grup katılımcıya iki seçenek sunuyorlar. Bu seçenekler şu şekilde: biri her şey dahil hafta sonu Paris tatili, diğeri de her şey dahil hafta sonu Roma tatili. Aslında iki opsiyon birbirine yakın olduğu için kişiler istediği yeri seçiyor ve seçimlerin sonucu birbirine yakın dağılıyor. Daha sonra başka bir gruba bu sorulara ek olarak üçüncü seçenek de eklenerek soruluyor. Üçüncü seçenek ise “kahve hariç her şey dahil hafta sonu Roma tatili”. Sizce bu küçük ayrıntı deneyin sonucunu değiştirir mi? Hayır dediyseniz maalesef yanıldınız çünkü bu sefer her şey dahil Roma tatili seçimi açık ara önde oluyor. Peki neden? Bunun nedeni ise kahvesiz seçenek her şey dahil seçeneğini daha iyi göstermesi oldu. Bize alakasız gibi gelen bir fark bile seçimlerin farklı bir yöne yönelmesine fırsat verdi.

Görülüyor ki alakasız seçenekler bile seçim mimarisinde başarılı sonuçlar veren bir stratejidir. Bazı durumlarda siz de yaşamışsınızdır. Örneğin kredi kartı alırken karşınıza ihtiyacınız olan ve olmayan birçok seçenek sunarak gerçek seçeneklerin gözünüzden kaçmasını isteyebilirler ve sizi bir duruma yönlendirebilirler. Bu tarz durumlara karşı dikkatli olmanızda fayda var. Çünkü iyi amaçlı da kullanılabilir kötü amaçlı da. Ama ben de kullanmak istiyorum derseniz o da sizin kararınız; çünkü bu stratejiyi siz de bazı durum ya da kullanarak yarar sağlayabilirsiniz. İşe yarar bir taktik olduğunu doğru biçimde kullanabildiğiniz sürece göreceksiniz.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere. Hoşça kalın.