Tedarik Zincirinde Kamçı Etkisi Yönetimi

 

Merhabalar,

bu yazımda tedarik zincirinde kamçı etkisini inceleyeceğiz. Kamçı etkisi nedir, neden ortaya çıkar, nasıl yönetilir sorularına yanıt bulabilirsiniz. 

Çok yaygın olmasa da kırbaç etkisi ve bilgi çarpıtması olarak da kaynaklarda geçmektedir. Kırbaç etkisi (Bullwhip Effect) pek çok araştırmacı tarafından incelenmiştir. “Whipsaw” ya da “whiplash” etkisi olarak da adlandırılan bu durum, ilk olarak Jay Forrester (1961) tarafından ele alındığı için “Forrester Etkisi” olarak tanınmıştır. Mevcut tanımları sadeleştirirsek kamçı etkisi, perakendecilerin verdiği siparişin boyutundaki değişikliklerin tedarik zincirinde oluşturduğu büyük dalgalanmalar şeklinde ifade edilebilir. Talepteki küçük değişimlerin sonucu tedarikçiler için büyük değişimlere neden olabilir. Bu dalgalanmaların kontrolü, kamçı etkisinin kontrol altına alınması karşılaşılabilecek sıkıntıları en aza indirecektir. Kamçı dalgalanmaları dengesiz üretim programları oluşturmakta ve fazla mesai, aşırı stok, bekleyen siparişler ve uzun tedarik süreleri gibi firma kapasitesinin değişim yapması gereken durumlara sebep olmaktadır. Kamçı etkisi siparişler artarken olduğu kadar azalırken de meydana gelebilir.

Kamçı etkisi zincir boyunca yer alan herkesi etkilemektedir. Tedarik zincirindeki belirsizliğin azaltılması, bilgi akışını hızlandırarak tedarik zincirinin veriminin arttırılması için kamçı etkisinin sebeplerinin bulunması ve analiz edilmesi gerekmektedir.

Genel Olarak Kamçı Etkisinin Sebepleri

Talep tahmin hataları: Tedarik zincirinde kümülatif olan belirsizliktir. Bu belirsizliği ortadan kaldırmak için talep bilgisi, tedarik zinciri boyunca paylaşılabilir.

Yığın halinde sipariş: Büyük ve düzensiz siparişler tedarikçilerin daha da büyük miktarda sipariş vermesine sebep olur. Bu yığınlığı ortadan kaldırmak için sipariş büyüklüğünü tüm tedarik zincirini tek bir şirket gibi düşünerek belirlenmesi tedarik zincirinde koordinasyonu sağlayacaktır.

Fiyat dalgalanmaları: Düşük fiyatların veya indirimlerin avantajlarından yararlanmak için talebin önceden satın alınması. Fiyat dengelemeyle bu sorun aşılabilir.

Kıtlık riski: Arz kıtlığı korkusuyla malzeme stoklamadır. Siparişlerin geçmişteki taleplere dayanarak bölüştürülmesiyle denge sağlanabilir.

Kamçı Etkisinin Ölçümü

Tedarik zincirinin herhangi bir halkasındaki kamçı etkisinin ölçüsü hesaplanarak büyüklüğünün analizi kolay şekilde yapılabilir.

Kamçı etkisi 1’den büyükse varyans büyütme yani kamçı etkisi vardır. Bu bir şirketin siparişlerinin büyüklüğünün, gelen talep büyüklüğünden daha fazla dalgalandığı anlamına gelmektedir. Eğer ölçüm 1’e eşitse varyans büyütme yoktur. 1’den küçük bir değerse, tedarik zincirinde tedarikçi yönünde ilerledikçe siparişlerde düzeltme veya azaltma durumunun gerektiği anlaşılır.

RFID, kamçı etkisinin kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Tedarik zincirleri satışlar sabitken sorunsuz biçimde çalışır. Ancak çoğu zaman talepte ani bir artış ya da düşüşle karşılaşıldığında bozulmaktadır. Radyo Frekansı ile Tanımlama (RFID) etiketleri, mağaza raflarında ne olduğunun gerçek zamanlı bilgisini sağlar. Örneğin, raflara yerleştirilmiş tarayıcılarla ürün için yeniden stoklama ihtiyacı olduğunda depoyu ikaz etmesi.

Bu etkinin azaltılması ve ortadan kaldırılması için işletmeler öncelikle kamçı etkisini tetikleyen durumları belirlemelidir. Bu durumlar tahmin hataları, talep tahmini metotları, talep tahminlerinin tedarik zincirinde ilerlerken düzeltilmesi, uzun tedarik süreleri, bilginin paylaşılmaması, sipariş miktarının fazla olması gibi sıralanabilir. Bu sebeplerden birkaçının bir arada bulunması ihtimali işletmelerin bu sebepleri saptarken zorlanmalarına ve yanlış problemleri çözmek için uğraşmalarına neden olabilir. Ancak sebep ne olursa olsun kamçı etkisini azaltmak için bilginin merkezileştirilerek zincirdeki her halkanın  sağlıklı iletişiminin sağlanması gerekir. İşletmelerin kendi içlerindeki iletişimin de sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi çok önemlidir. Bunun için organizasyonel ilişkilerin kuvvetlendirilmesi fayda sağlar.

Sorularınız ve görüşleriniz için bana bbaydar@industryolog.com ‘dan ulaşabilirsiniz. Bir sonraki yazıma kadar sağlıcakla kalın.

Dipnot: Bu yazımda Üretim Yönetimi (Heizer J., Render B.) kitabından ve Tedarik Zincirinde Bilgi Çarpıtmasının Etkisi: Kırbaç Etkisi (Paksoy T., Keskin E.) makalesinden yararlandım. Detaylı bilgi için bu kaynaklara bakabilirsiniz.