Tesis Yerleşim Tipleri

Merhabalar,

Tesis yerleşim planlaması, üretim kaynaklarının uygun fiziksel yerleşimini belirlemek için verilen kararların tamamına verilen isimdir. Farklı tesis yerleşim düzeni dört ana yerleşim türünden türetilmiştir. Dört temel yerleşim türü şu şekilde sıralanır:

  • Ürün akışına göre yerleşim
  • Sürece göre yerleşim
  • Hücresel yerleşim
  • Sabit konumlu ürüne göre yerleşim

Bu yerleşim türlerini birbirinden ayıran özellik, organizasyonların faaliyet aşamalarında meydana gelen farklılıklardan meydana gelir. Şimdi bu yerleşim türlerini tek tek inceleyelim.

  1. Ürün Akışına Göre Yerleşim

Bu yerleşim düzeni yapısı nedeniyle üretim hattı olarak da geçer. Ürünün rotası esas alınır. Kaynaklar amaca uygun olarak düzenlenir. Malzeme taşıma maliyeti düşüktür. Basit ve düzgün akış hatları oluşur. Bu yüzden ara stoklar azalır. Aynı zamanda birim üretim süreleri düşer ve akış süreleri azalır. Malzeme aktarımı daha az olur. Ve niteliksiz işgücü kullanılabilir.

Üretim hızı yüksektir. Bu yüzden ürün çeşitliliği az olan ya da hizmet üreten tesislerin üretim hızının yüksek olmasını sağlar. Örneğin sabit otomasyon hatları, self servis lokantalar, otomobil montaj hatları bu yerleşim türüne örnek verilebilir.

Dezavantajları

  • Zamanlamada esneklik yoktur.
  • Bu düzen, işçiler açısından monotonluk yaratır.
  • Özel amaçlı donanımlardan dolayı büyük yatırım gerektirir, maliyetleri yüksektir.
  • Süreç esnekliği mevcut değildir.
  • Bir tezgahta arıza meydana geldiğinde bütün hattaki üretim durur. Çünkü üretim hızını en yavaş tezgah belirler ve akış hatları birbirine bağlı olduğu için bir tezgahta sorun ortaya çıktığında diğer hatlar da kullanılamaz hale gelir. Aynı şekilde eksik bir işçi de hattın durmasına sebep olabilir.
  • Ürün çeşitliliği az olduğu için ürün tasarımında yapılan bir değişiklik, hattı kullanılamaz hale getirir.

 

  1. Sürece Göre Yerleşim

Sürece göre yerleşim düzeninde benzer süreç ya da fonksiyonlara dayalı üretim kaynakları gruplandırılır. Yani benzer işi yapan makineler bir arada kullanılır. Bu yüzden fonksiyonel yerleşim olarak da adlandırılır. Özellikle parti ve atölye tipi üretim süreçleri için uygundur çünkü eşitlilik gösteren prosesler için kullanılır. En yaygın yerleşim tipi sürece göre yerleşim tipidir. Tekrarlanan tezgah olmadığı için daha az yatırım gerektirir. Monotonluk ürüne göre yerleşim tipine göre daha azdır. Çünkü işçi ve amirlerde uzmanlaşma sağlanır. Donanım arızalarına karşı çok hassas değildir.

 

Dezavantajları

  • Eğer ihmal edilen parça varsa atölye içinde karışıklığa sebep olur.
  • Büyük ara stoklar oluşur.
  • Rotalama ve çizelgeleme güçtür.
  • İş çeşitliliğinin olması denetimin karmaşıklığına ya da zor hale gelmesine neden olabilir.
  • Nitelikli iş gücü gerekir.
  • Öğrenme süreçleri verimi düşürür.

 

  1. Hücresel Yerleşim

İsminden de anlaşıldığı üzere üretim süreci hücrelere ayrılmıştır. Aynı işlemi gören parçalar aynı hücrelerde üretilir. Birbirinden farklı özelliklere sahip makineler bir hücrede bir arada bulunur. Böylece her hücrede bir üretim hattı yer alır ve ürüne göre yerleşim düzeninin avantajlarından faydalanılır. Melez ya da karma yerleşim düzeni olarak da bilinir. Ürün ve süreç yerleşim tiplerinin özelliklerini bir arada bulundurur. Ürünler gruplandırıldığı için tezgah kullanım oranı artar. Düzgün akışlar ve kısa taşıma mesafeleri oluşur. Ucuz donanım kullanılabilir.

Dezavantajları

  • Takım çalışması birtakım sorumlulukları beraberinde getirir ve donanımı zorunlu hale getirir.
  • Tampon stoklara ihtiyaç duyulabilir.
  • Hücre içi ve hücreler arası yük dengeleme problemleri ortaya çıkar.

 

  1. Sabit Konumlu Ürüne Göre Yerleşim

Proje tipi yerleşim olarak da anılır. Üretilen ürün ya da hizmet taşınamayacak kadar büyük olduğu için, üretimde gerekli olacak makine ve teçhizatlar ürünün etrafında sabit konuma getirilir. Gemi imalatı, petrol çıkarma, yangın söndürme,  bina inşaatı gibi üretim süreçleri buna örnek olarak verilebilir. Bundan dolayı malzeme hareketleri azalır. Takım çalışmasıyla birlikte sorumluluk bilinci artar. Taşıma maliyetleri ve hasar tehlikesi azalır.

 

Bu yerleşim tipinin dezavantajları var mıdır peki? Evet. Yetenekli işçilerin varlığını gerektirir. İnsan ve makinelerin farklı bir yere taşınma süreci pahalıya mal olabilir. Bu da daha geniş alan gerektirir.